Видеолавҳалар
Харита
Марказимиз китоблари
Фотогаллерия
Меҳмонлар

Mehmonlar

Яндекс.Метрика

Ҳадисларнинг исломий илмлардаги ўрни ва таъсири

Category: Мақолалар
Created on 26 January 2018 Hits: 464

Ҳадис илми ҳадисшунослик – ҳадисларни ўрганишга бағишланган илм соҳасидир. Дарҳақиқат, исломий тушунча ва таълимот, миллий мафкура ва маънавиятни тушунишда, унинг юксак даражада ривожланишида ҳадисларнинг таъсири самарали бўлган. Шунингдек, у барча соҳада юксак илмий ҳаракатларни пайдо қилишда салмоқли ўрин тутган.

Сабаби, у ҳамма одамларга пайғамбарлик меросини ва Қуръони каримнинг баёни бўлган пайғамбарлик илмларини етказиб берди. Масалан, Аллоҳ таоло: “Сизга эса одамларга нозил қилинган (маълумотлар)ни баён (тафсир) қилиб беришингиз учун ва тафаккур қилсинлар, деб бу зикрни (Қуръонни) нозил қилдик” – дейди (Наҳл сураси, 44-оят маъноси). Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳикматли китобдаги нарсаларни ўзларининг гаплари, ишлари, қарорларини суннатлари билан баён қилганлар.

Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳадиси шарифларининг кўпида илм олишга даъват этиб, уни излашга ва ўрганишга тарғиб қилган. Шулардан айримларини келтириб ўтамиз: “Аллоҳ таоло кимга яхшиликни раво кўрса, уни фақиҳ (дин олими) қилади” (Бухорий ва Муслим ривояти).

“Кимки илм истаб бир йўлни ушласа, Аллоҳ жаннат йўлларидан бир йўлни йўл қилиб беради. Албатта фаришталар рози бўлиб толиби илмга қанотларини қўяди. Олим кишига еру осмондагилар ва сув ичидаги китлар ҳам истиғфор айтади. Олим кишининг обидга қарагандаги фазилати, кечадаги бошқа юлдузларга қараганда тўлин ойнинг фазилатига ўхшайди. Албатта олимлар пайғамбарларнинг меросхўрларидир. Албатта пайғамбарлар динор ва дирҳамларни мерос қолдирмаган, улар илмни мерос қилиб қолдирганлар. Кимки уни олса, улкан насибага етибди” ( Аҳмад, Абу Довуд ва Термизий ривояти).

“Илм талаб қилиш ҳар бир мусулмон учун фарздир” (Ибн Можа ривояти. Ушбу ҳадисларда илмнинг нақадар буюклиги, илм талабида бўлиш шартлиги, уларни билмайдиганларга етказиб дунёмизни ислоҳ қилишдек масъулиятли ва охиратимиз учун фойда бўлишини баён қилган. Ҳадис илмини ўрганиш жуда катта меҳнат ва сабр талаб қилади. Ҳадислар барча ислом илмлари тараққиётида Қуръондан кейинги ўринда туради. Шундай экан, ҳар қандай илм толиби ҳадис илмини ҳам чуқур ўрганиши лозим.

Бу ҳадислар денгиздан бир томчидир. Ҳадис садоқатли мўминларнинг дилларига етарлича таъсир қилади. Чунки, бу нарса уларда илмга муҳаббатни, уни ўрганишга бўлган қизиқишни пайдо қилган, ҳамда уларда доимо илм талаб қилиш учун фаолликни уйғотган.

Ҳадислар вужудга келтирган кучли таъсирнинг энг ёрқин тамони арабий ва нақлий илмларда намоён бўлди. Энг асосийси ҳадис ўрганиш талабида “узоқ ўлкаларга сафар қилиш”дир. Зеро, салафи солиҳлар бир-бирлари билан ривоят алмашган ҳолда шаҳарлар айланишган. Бу жиҳат салафи солиҳлар учун катта аҳамиятга эга эди.

Шунингдек, ҳадис уни излаш ва ўрганиш бошқа шаръий илмларнинг пайдо бўлишига асос бўлди, ана шу илмлар мустақил бўлгач ҳадиснинг услубини олишга, хабарлардан ишонч ҳосил қилиш, матнларни таҳрир этиш, иснодларини ўрганиш, ровийларни текширишга ундади. Бу нарса ҳадис истилоҳи, ривоят қилиш қоидалари, ёзиб жамлаш асослари, ҳамда уни ёдлаб олиб бошқаларга етказишни ўрганиладиган илмда баён қилинган. Ана шу буюк илм ушбу умматнинг ўзига хос хусусияти бўлиб, башарият тарихида ҳали ҳеч бир уммат бу ишни қилган эмас.

 Исломий илмларнинг аввалида Ислом фиқҳи (ҳуқуқшунослиги) муборак суннатнинг соясида вужудга келган, суннат илмларнинг энг муҳим бўлагига айланиб, ҳатто иккаласига ҳам ана шу “Фиқҳ ва ҳадис илми” деган ном берилган. Қандай ҳам бўлмасин, ҳолбуки, ҳадис пайғамбарлик даврида, кейин адолатли халифалар даврида, сўнгра улардан кейингиларнинг даврида, тўрт мужтаҳид имомларнинг, улардан кейингиларнинг замонигача ва ҳозирги асрга қадар сақланиб келмоқда.

 Муҳаддислар ҳадисларни ўрганишни тушуниб, ундаги маъноларни англаб идрок этишга эътибор қилганлар. Салафлар замонида айрим фақиҳлар ҳадис соҳасидан узоқлашган ҳолда фиқҳни китоб қилиб ёзишни бошламагунга қадар, фиқҳ билан ҳадиснинг ўртасида фарқ ҳам, ажрим ҳам йўқ эди. Ҳадис фиқҳнинг асли тараққий қилиш манбаи бўлишига қарамай, ана шу ажрим кўплаб фақиҳлар билан ҳадис илми ўртасидаги алоқани заифлашувига олиб келди.

 Ана шу аслликнинг орқасида ҳикматли китоб Қуръон фиқҳи асосларига қўшиб суннат фиқҳи асослари вужудга келди. У “Фиқҳ асослари илми”, “Ҳукм чиқариш асослари” ва “Шариат асослари” деб танилган.

“Фиқҳ асослари илми” Қуръон билан ҳадиснинг ўртасидаги мустаҳкам алоқани, қонун чиқаришда суннат Қуръони каримдан кейинги иккинчи манба ва у китобнинг умумий кўринишини ажратади, ноаниқ жойларини ёритади, мутлақ жойини қайд қилади, умумларни эса хослайди ва ундан бошқа насх, таъвил ва ижтиҳоднинг бобларини изоҳлаб беради.

Мана шундан биз фиқҳ асослари, ҳукм чиқариш ва шариат қонунларини чиқаришда суннати набавийнинг таъсири буюклигини идрок қилиб оламиз.

Ҳадиснинг тафсир ва таъвил илмидаги ҳолати, унинг фиқҳ ва фиқҳ асосларидаги ҳолатига ўхшайди. Чунки, суннат аҳлига Қуръоннинг тафсири ва таъвилининг томонларини баён этиш учун етарли захира бор эди. Муфассирлар ҳадисга таяниб ундан ҳукм олдилар. Ҳатто, тафсир бил-маъсур-ҳадисга асосланиб тафсир қилиш исломий илмлар ичида марказий ўринни эгаллаб олади.

Шундай қилиб фиқҳ, усул, тафсир ва булардан бошқа исломий илмларни суннати набавия қамраб олган бўлиб, улар устунлари ва биноларини мустаҳкам асослар ва субутли қоидалар узра барпо қилгандир. Шунга ўхшаб араб тилини ҳам, пайғамбаримизнинг сўзлари, ҳамда рисолатининг ҳидоятидан иборат унумдор заҳира билан бойитди. Натижада араб тилининг кўркамлиги ва гўзаллигини зиёда қилди.

Ҳадис илми тарихига улкан ҳисса қўшган, юртимиздан етишиб чиққан  Имом Бухорийдек муҳаддис алломаларнинг ҳаёти, илмий мероси, босиб ўтган ҳаёт йўллари, нафақат диёримиз, балки, бутун дунё мусулмонларининг маънавияти тараққиётида ўзига хос кўриниш ва муносиб ўринга эга. Уларнинг маънавий мероси келгуси авлодни юксак маънавиятли қилиб тарбиялашда катта аҳамият касб этади. 

Имом Бухорий халқаро маркази
Манбашунослик бўлими мутахассиси
Қ. Маҳмудов

Add comment


Security code
Refresh

Бўлимлар
Кўп ўқилган
Имом Бухорий сабоқлари журнали
Янгиликлар
  • 1
  • 2
  • 3
Ўзбекистон Республикаси Президенти Россия Федерацияси мудофаа вазирини қабул қилди

Ўзбекистон Республикаси Президенти Росси…

23-05-2018 Hits:56

Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев 22 май куни мамлакатимизда расмий ташриф билан бўлиб турган Россия Федерацияси мудофаа вазири Сергей Шойгуни... Batafsil...

Ўзбекистон Республикаси ва Россия Федерацияси Президентларининг телефон орқали мулоқоти тўғрисида

Ўзбекистон Республикаси ва Россия Федера…

21-05-2018 Hits:72

Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев 21 май куни Россия Федерацияси Президенти Владимир Путин билан телефон орқали мулоқот қилди. Batafsil...

Шавкат Мирзиёевнинг АҚШга расмий ташрифи якунланди. Нималарга эришилди?

Шавкат Мирзиёевнинг АҚШга расмий ташрифи…

18-05-2018 Hits:104

Ўзбекистон Республикаси президенти Шавкат Мирзиёевнинг Америка Қўшма Штатларига расмий ташрифи якунига етди. Давлат раҳбари айни дамда пойтахт Тошкент шаҳрига қайтмоқда. Batafsil...

Президент Дональд Трамп Ўзбекистон Президентининг АҚШга расмий ташрифи муносабати билан ўтказилган қабул маросими иштирокчиларига мурожаат йўллади

Президент Дональд Трамп Ўзбекистон Прези…

18-05-2018 Hits:61

Бугунги оқшомда Президент Шавкат Мирзиёев ва унинг рафиқаси Зироат Мирзиёева мезбонлик қилаётган қабул маросимида иштирок этаётганларга ўз саломларимни йўллайман. Batafsil...

Ўзбекистон ва АҚШ ўртасида эришилган келишувлар юксак баҳоланди

Ўзбекистон ва АҚШ ўртасида эришилган кел…

17-05-2018 Hits:107

Ўзбекистон делегациясининг Америка Қўшма Штатларига расмий ташрифи муносабати билан “Виллард интерконтинентал” меҳмонхонасида учрашув бўлиб ўтди. Унда икки мамлакат расмий делегацияси аъзолари,... Batafsil...

Имом Бухорий меросининг Париждан  Самарқандга сафари

Имом Бухорий меросининг Париждан Самарқ…

17-05-2018 Hits:98

Жорий йилнинг 1-7 май кунлари Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази, Ўзбекистон Ислом цивилизацияси маркази, Исломшунослик илмий-тадқиқот маркази исломшунос олимларидан иборат... Batafsil...

Навоий вилоятида илмий-амалий конференция ўтказилди

Навоий вилоятида илмий-амалий конференци…

17-05-2018 Hits:188

15 май куни Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим Вазирлиги Навоий Давлат Педагогика институтининг 2018 йил 10 майдаги №88-87-985/04... Batafsil...

Ўзбекистон ва Америка Қўшма Штатлари шериклигининг янги даври бошланмоқда

Ўзбекистон ва Америка Қўшма Штатлари шер…

17-05-2018 Hits:107

 Президент Шавкат Мирзиёев ва Президент Дональд Трамп музокараларни икки мамлакат делегациялари иштирокида давом эттирдилар.  Batafsil...

2018 йил учун закот, фитр ва фидя нисоблари миқдори маълум бўлди

2018 йил учун закот, фитр ва фидя нисобл…

17-05-2018 Hits:89

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво ҳайъати милодий 2018 йил (ҳижрий 1439 йил) учун ЗАКОТ нисоби 1 грамм тиллонинг бугунги кунда бозорларимиздаги ўртача нархи 188 235... Batafsil...

Хитой уламолари Самарқандга келишди

Хитой уламолари Самарқандга келишди

14-05-2018 Hits:143

{jcomments on}2018 йил 14 май куни юртмизда меҳмон бўлиб турган Хитой ислом уюшмаси раиси шайх Ҳасан Янг Фа Минг бошчилигидаги... Batafsil...

Рамазон ойини муносиб тарзда ўтказиш тўғрисида Президент қарори эълон қилинди

Рамазон ойини муносиб тарзда ўтказиш тўғ…

14-05-2018 Hits:108

Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев "Муборак Рамазон ойини муносиб тарзда ўтказиш тўғрисида"ги қарорни имзолади. Унга кўра, 2018 йил муборак Рамазон... Batafsil...

Рамазоннинг 1-куни 17 майга тўғри келиши мумкин

Рамазоннинг 1-куни 17 майга тўғри келиши…

11-05-2018 Hits:145

Бугун, 11 май куни Ўзбекистон мусулмонлар идораси мажлислар залида юртимизга Рамазон ойи кириб келиши ва уни тартибли ўтказиш бўйича матбуот... Batafsil...