Видеолавҳалар
Харита
Марказимиз китоблари
Фотогаллерия
Меҳмонлар

Mehmonlar

Яндекс.Метрика

Бидъатнинг келиб чиқиш сабаблари

Category: Мақолалар
Created on 08 February 2018 Hits: 408

Бидъатнинг халқ орасида қандай тарқалгани ва бидъат кимлар томонидан тарқатилганини билиш учун, аввало, унинг келиб чиқиш сабабларини билишимиз лозим бўлади.

Аллоҳ таоло “Ҳужурот” сурасида шундай марҳамат қилади:

 يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَيَّنُوا

“Эй, иймон келтирганлар, агар бир фосиқ хабар келтирса, текшириб кўринг”

Аллоҳ таоло бу ояти каримада мўмин – мусулмон бандаларига нидо қилиб, бир одам сизга хабар келтирса, уни шундайлигича олмасдан, текшириб кўринг, демоқда. Хабар қандай хабар, айтаётган одам ким, унга ишонса бўладими ёки йўқми, асоси борми ёки асоссизми? Ана шунда Аллоҳннг амрига буюрилган бўлади, хабарларнинг тўғри ёки нотўғри эканлиги аниқланади. Бундай ҳолатлар қуйидаги илмларни билмаслик натижасида келиб чиқади:

1. Қуръон ва Суннат таълимотларини билмаслик.

2. Шариатнинг нуқсонсиз ва мукаммал эканини тушуниб етмаслик.

3. Қуръони карим оятлари ва ҳадиси шарифларда бир-бирига зидлик йўқлигини тушуниб етмаслик.

4. Суннатнинг аслини ва унинг саҳиҳини билмаслик.

5. Ақлга ҳаддан ташқари ишониб кетиш.

6. Муташобиҳ – бир-бирига ўхшаш ва оддий одам тушуниши қийин бўлган матнларга эргашиб кетиш.

7. Ҳавойи нафсга эргашиш.

8. Урф-одатларни маҳкам ушлаб олиш.

9. Ота-боболарининг қилган ишини диндан деб билиш.

10. Баъзи тақлидчилар мазҳабига маҳкам ёпишиб олиш.

11. Бузуқ тасаввуфга эргашиш.

12. Тушга амал қилиш.

Биз юқорида бидъатнинг келиб чиқишига сабаб бўладиган омиллар билан танишиб ўтдик. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам барча умматларига диннинг асосидаги барча ишларни ўзлари кўрсатиб, айтиб берганлар. Шариатга тегишли бўлган маросимларни бирортасида ҳам одамларни ўзлари хоҳлаган нарсасини чиқаришига йўл қўймаганлар. Лекин кейинчалик халқимизни диндан узоқлашиб кетиб, ораларидаги ёши улуғроқ одам кўпроқ билувчироқ деб, нима деса шунга эргашиб кетганлар. Ваҳоланки, бу динда йўқ, Расулуллоҳ бу ишларни буюрмаган. Улар эса асл моҳиятини қидирмай, тўғри келган фикрга эргашиб кетганлар. Бу бидъат- хурофотларни чиқариш фақатгина, диндан узоқлашганлар томонидан эмас балки, дин душманлари томонидан ҳам ўйлаб топилган. Мисол учун ҳадис илмини юзага келишида ҳам буни учратиш мумкин. Ҳазрати Умар (р.а) ўз ҳалифалик вақтларида саҳобаларга Мадинадан кўчиб-чиқиб кетишга рухсат бермас эдилар.

Доимий яшаш жойлари Мадина бўлар эди. Шунинг учун ҳадис ўрганмоқчи бўлганлар Мадинаи Мунавварага келишарди. Ҳазрати Усмон (р.а)нинг даврларида саҳобалар турли юртларга, шаҳарларга кўчиб кетдилар. Шу билан бирга ислом давлатининг чегараси ҳам тезлик билан кенгайиб борди. Турли халқлар, динлар, мазҳаблар, миллат ва элатлар вакиллари исломни қабул қилдилар. Бунинг устига уларнинг орасида ғаразгўй кишилар ҳам бор эди. Қолаверса, сиёсий фитналар чиқиб, турли жанжаллар бошланди. Хилма-хил фирқалар юзага келди. Орада ҳам қуролли, ҳам фикрий жанглар авж олди. Маълумки, тарафкашлик, гуруҳбозлик бор жойда, мутаассиблик бор жойда ўз тарафдорларини қўллаш учун ҳеч нарсадан қайтилмайди. Ўша пайтдаги оммавий ҳаёт диний ҳаёт бўлгани учун ҳар ким ўзини диндор қилиб кўрсатишга, ўзининг қилаётган ишига, айтаётган гапига Қуръон ва Суннатдан далил келтиришга уринар эди. Албатта ҳақиқат бирдир, асло икки бўлмайди. Аммо, ҳақиқат бир бўлганидан уни талашаётган икки томондан бири ҳақу, иккинчи томон ноҳақ. Ана шундай ҳолатда ноҳақ томон Қуръонни ботил равишда таъвил қилишга ва ичидан тўқиб чиқарган гапга ҳадис деб ёлғон даъво қилишга ўта бошлади. Айниқса, бундай ишларда яҳудий Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салул каби Исломни бузиш мақсадида ўзини мусулмон қилиб кўрсатган шахслар, ўзларини кўрсатдилар.

Сохта ҳадисларнинг пайдо бўлишига қуйидаги омиллар сабаб бўлган:

1.      Сиёсий ихтилофлар. Бу борада Рофиза мазҳабидагилар сохта ҳадис айтишда ҳаддан ошганлари алоҳида таъкидланган.

2.      Зиндиқлик. Яъни, зимдан Ислом динига ва давлатига қарши кураш олиб борувчи ҳаракат томонидан ҳадис тўқиш.

3.      Қавмига, қабиласига, тилига, юрти ва имомига мутаасиб бўлиш. Бунда ҳар ким ўз қавмини, қабиласини, тилини, юрти ва имомини мақтаб, бошқаларни ёмонлаб сохта ҳадис тўқиш.

4.      Қиссачилик ва ваъзхонлик. Баъзи бир жоҳил кишилар одамларни оғзига қаратиб шуҳрат қозониш мақсадида ҳадис тўқиш.

5.      Фиқҳий ва эътиқодий мазҳабдаги ихтилофлар. Бунда ўз мазҳаби ҳақ эканлигини исботлаш мақсадида ҳадис тўқийдилар.

6.      Жоҳил кишиларнинг динга хизмат қиламан, деб уринишлари оқибатида тўқилган ҳадислар.

7.      Подшоҳ ва амирларга ёқиш мақсадида ҳадис тўқиш.

Ана шундай бир пайтда ҳақиқий ва сохта ҳадисларни аралаштириб юбормаслик масаласи кўндаланг қўйилди. Ушбу ишни тобеъинлар амалга ошира бошладилар. Чунки тобеъинлар саҳобаларни кўрган мусулмонлар авлоди ичида бу ишга лаёқатлилар кўп эди. Тобеъинлар ичида Саъид ибн Мусаййиб, Ато ибн Абу Рабоҳ, Қатода, Товус, Ҳасан ал-Басрий каби кишилар улкан муҳаддис сифатида машҳур бўлганлар. Бу муборак ва масъулиятли ишга алоҳида ҳимматли уламолар бел боғлаб, ишга тушдилар. Улар бу мақсадга эришиш йўлида инсоният тарихида мисли кўрилмаган улкан ва нозик, ишончли иш олиб бордилар. Аллоҳ таоло уларга ажр беришини сўраб, дуо қиламиз. 

Собирова Мунира
Xадичаи Кубро ўрта махсус ислом билим юрти
4-курс талабаси

Add comment


Security code
Refresh

Бўлимлар
Кўп ўқилган
Имом Бухорий сабоқлари журнали
Янгиликлар
  • 1
  • 2
  • 3
Ўзбекистон Республикаси Президенти Россия Федерацияси мудофаа вазирини қабул қилди

Ўзбекистон Республикаси Президенти Росси…

23-05-2018 Hits:56

Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев 22 май куни мамлакатимизда расмий ташриф билан бўлиб турган Россия Федерацияси мудофаа вазири Сергей Шойгуни... Batafsil...

Ўзбекистон Республикаси ва Россия Федерацияси Президентларининг телефон орқали мулоқоти тўғрисида

Ўзбекистон Республикаси ва Россия Федера…

21-05-2018 Hits:72

Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев 21 май куни Россия Федерацияси Президенти Владимир Путин билан телефон орқали мулоқот қилди. Batafsil...

Шавкат Мирзиёевнинг АҚШга расмий ташрифи якунланди. Нималарга эришилди?

Шавкат Мирзиёевнинг АҚШга расмий ташрифи…

18-05-2018 Hits:104

Ўзбекистон Республикаси президенти Шавкат Мирзиёевнинг Америка Қўшма Штатларига расмий ташрифи якунига етди. Давлат раҳбари айни дамда пойтахт Тошкент шаҳрига қайтмоқда. Batafsil...

Президент Дональд Трамп Ўзбекистон Президентининг АҚШга расмий ташрифи муносабати билан ўтказилган қабул маросими иштирокчиларига мурожаат йўллади

Президент Дональд Трамп Ўзбекистон Прези…

18-05-2018 Hits:61

Бугунги оқшомда Президент Шавкат Мирзиёев ва унинг рафиқаси Зироат Мирзиёева мезбонлик қилаётган қабул маросимида иштирок этаётганларга ўз саломларимни йўллайман. Batafsil...

Ўзбекистон ва АҚШ ўртасида эришилган келишувлар юксак баҳоланди

Ўзбекистон ва АҚШ ўртасида эришилган кел…

17-05-2018 Hits:107

Ўзбекистон делегациясининг Америка Қўшма Штатларига расмий ташрифи муносабати билан “Виллард интерконтинентал” меҳмонхонасида учрашув бўлиб ўтди. Унда икки мамлакат расмий делегацияси аъзолари,... Batafsil...

Имом Бухорий меросининг Париждан  Самарқандга сафари

Имом Бухорий меросининг Париждан Самарқ…

17-05-2018 Hits:98

Жорий йилнинг 1-7 май кунлари Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази, Ўзбекистон Ислом цивилизацияси маркази, Исломшунослик илмий-тадқиқот маркази исломшунос олимларидан иборат... Batafsil...

Навоий вилоятида илмий-амалий конференция ўтказилди

Навоий вилоятида илмий-амалий конференци…

17-05-2018 Hits:188

15 май куни Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим Вазирлиги Навоий Давлат Педагогика институтининг 2018 йил 10 майдаги №88-87-985/04... Batafsil...

Ўзбекистон ва Америка Қўшма Штатлари шериклигининг янги даври бошланмоқда

Ўзбекистон ва Америка Қўшма Штатлари шер…

17-05-2018 Hits:107

 Президент Шавкат Мирзиёев ва Президент Дональд Трамп музокараларни икки мамлакат делегациялари иштирокида давом эттирдилар.  Batafsil...

2018 йил учун закот, фитр ва фидя нисоблари миқдори маълум бўлди

2018 йил учун закот, фитр ва фидя нисобл…

17-05-2018 Hits:89

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво ҳайъати милодий 2018 йил (ҳижрий 1439 йил) учун ЗАКОТ нисоби 1 грамм тиллонинг бугунги кунда бозорларимиздаги ўртача нархи 188 235... Batafsil...

Хитой уламолари Самарқандга келишди

Хитой уламолари Самарқандга келишди

14-05-2018 Hits:143

{jcomments on}2018 йил 14 май куни юртмизда меҳмон бўлиб турган Хитой ислом уюшмаси раиси шайх Ҳасан Янг Фа Минг бошчилигидаги... Batafsil...

Рамазон ойини муносиб тарзда ўтказиш тўғрисида Президент қарори эълон қилинди

Рамазон ойини муносиб тарзда ўтказиш тўғ…

14-05-2018 Hits:108

Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев "Муборак Рамазон ойини муносиб тарзда ўтказиш тўғрисида"ги қарорни имзолади. Унга кўра, 2018 йил муборак Рамазон... Batafsil...

Рамазоннинг 1-куни 17 майга тўғри келиши мумкин

Рамазоннинг 1-куни 17 майга тўғри келиши…

11-05-2018 Hits:145

Бугун, 11 май куни Ўзбекистон мусулмонлар идораси мажлислар залида юртимизга Рамазон ойи кириб келиши ва уни тартибли ўтказиш бўйича матбуот... Batafsil...