Видеолавҳалар
Харита
Марказимиз китоблари
Фотогаллерия
Меҳмонлар

Mehmonlar

Яндекс.Метрика

Махлуқотларнинг энг буюк устуни

Category: Мақолалар
Created on 05 January 2018 Hits: 388

Ҳар бир жамиятнинг мақсади иқтисодий жиҳатдан кучли бўлиш ва ҳузур-ҳаловатли муҳитга эришишдир. Бу даражага етишмоқ эса фақат жамиятларни ташкил этган кишиларнинг якка мақсад ва ҳаракатлари билан мумкиндир. Чунки ҳаётнинг давоми учун Аллоҳнинг бизга қонун қилиб берган иш-ҳаракатда бўлишликдир.

Шу сабабдан коинотда мавжуд миллионларча жонзотларнинг ҳар бири ўз қамрови доирасида иш-ҳаракатда бўлади. Жонлиларнинг энг кичиги бўлмиш атомлар ва уларнинг ташкил этувчилари ўз ҳаракат орбиталарида буюк бир улуғлик билан ҳаракат ҳолидадир. Атомни ташкил этувчи бўлмиш электронлар ва протонлар ўз вазифаларини бажармай қўйишлари билан атомнинг мувозанати бузилади. Айни шаклда планеталар ўз орбиталари ва қуёшнинг атрофида айланмай қўйишлари билан Сомон йўлидаги муҳташам система бузилади. Инсоннинг биологик тузилишида асосий функцияларни ижро этган қалбнинг ҳаракатларига сабаб бўлган ҳаёт туради. Айни шаклда бозор иқтисодиётида, худдики велосипеднинг педалларини айлантирилиб туриши билан ҳаракатда тўғри кетгани каби айланма ҳаракат бўлмаса, иқтисод тўхтайди ва ҳаёт кечириш қийинлашиб қолади.

Инсон ҳаракатли борлиқдир. Доимо ҳаётийлигини ҳимоя қилган ҳолда ишласа, ҳузурга эришади. Ишламаган ва бекорчилик билан яшаган инсонларда пайти келиб руҳий бузуқликлар ва хасталикларга мубтало бўладилар. Бошқа томондан инсон қисқагина умри давомида ҳам дунёси учун, ҳам охирати учун ҳаракат қилмоқ мажбуриятидадир.

Инсон – соғинч ва хаёллари чексиз, қуввати чеклангандир. Инсоннинг бир қанча эҳтиёжлари бордир. Эҳтиёжни бартараф этувчи воситаларнинг мол бўла олишлари учун фойдали бўлмоғи лозимдир. Табиатда топилган моддаларнинг фойдали бўла олишлари эса фақатгина бартараф этилиши лозим бўлган эҳтиёжнинг жинсига кўра бир шаклда ёки устунлик кўрсата олишлари билангина мумкиндир. Натижада моддалардан фойдалана олишлик мақсади билан ишлаб чиқариш тушунчасига мавзу бўлмоқда.

У ҳолда ишлаб чиқаришни табиатдаги моддаларни мол ёки фойдали ҳолга келтира олиш учун қилинган бир фаолият шаклида белгилаб олиш мумкиндир. Бу таърифда диққат этилиши лозим бўлган жиҳат мол калимаси билан биргина моддий нарсалар ифода этилмагани ва бу тушунча ичида хизматларнинг ҳам мавжудлигидир. Зеро, инсонлар эҳтиёжларини фақатгина моддий моллар билангина эмас, балки бир пайтнинг ўзида хизмат номини олган ғайримоддий моллар билан ҳам қондирмоқдалар.

Демак, хизмат кўрсатмоқ учун қилинган ҳар фаолият ишлаб чиқариш бўлиб, юқоридаги таъриф ҳам моддий молларни ҳамда хизматларни биргаликда ўз ичига олмоқдадир. Масалан: уруғни тупроққа ташлаб, ундан буғдой етиштириш ёхуд бошоқдаги буғдойни ун ҳолига келтириш бир ишлаб чиқариш фаолияти бўлгани каби бир докторнинг, бир имомнинг, бир ўқитувчининг кўрсатган хизматлари ҳам ишлаб чиқаришдир.

Янада чуқур ва аниқроқ таъриф бериш билан бир модданинг буюм ҳолига келмоғи саноат, соҳибининг ўзгаришига тижорат, макон алмашинувига транспортировка дейилиб, умуман бир-бирига боғлиқ бўлмаган каби кўринган бу фаолиятларнинг ҳар бирининг жами ишлаб чиқаришдир.

Ишлаб чиқариш фаолиятининг мукаммал бир шаклда юриши учун ишлаб чиқариш факторларининг ижобий бир тарзда бирлашишлари зарурдир. Бу факторлар эса кўпгина иқтисодчиларнинг фикрига кўра табиат, меҳнат, сармоя ва ташаббусдир. Юқоридаги уч омил – тамал омил, ташаббус эса 19 асрнинг иқтисодчилари томонидан қабул этилган ёрдамчи омилдир. Бир мол ёки хизматни йўлга қўймоқ учун табиатдаги моддалардан фойдаланмоқ лозим бўлади. Айни шаклда бу аснода сарф этилган ақлий ва жисмоний меҳнат ҳам мутлақо керакдир.

Бу икки омилни ҳаракатга келтириш учун сарфланганига билим, нақд нарсаларга эса сармоя дейилмоқда. Умуман олганда қўлга киритилган маҳсулотлар бу учлик омилнинг бир орага келишидандир. Яъни, бир машинага соҳиб бўлишлик учун авваламбор ҳам моддага, уни қўлга киритиш учун эса сармояга, ишлата олишлик учун ҳам пулга эҳтиёж бордир.

Ислом дини инсонларни ҳаракат қилишга, уларни юксалиш уфқи ила безаган бир диндир. Бу динга мансуб кишилар ўзининг яшаб турган қобиғини йирта олмаган, ўз фасод доираларида тақдирига рози бўлган бечоралар каби эмасдирлар. Буюк Аллоҳ мусулмонларнинг ишбилармон бўлмоғликларини ташвиқ этмоқда: “У сизларга ерни бўйсундириб қўйган Зотдир. Бас, анинг ҳар турли жойларида юринг ва Унинг ризқидан енг ва қабрдан чиқиб бориш ҳам Унинг ҳузурига бўладир” (Мулк, 15).

Шубҳасизки, ер юзида юрмоқдан мақсад ғоясиз бир юравериш дегани эмасдир. Мўминнинг ҳар бир феълининг бир мақсади бўлгани каби, у “ўзига буйсундирилган” ҳар нарсани танишга, ундан фойдаланишга, уни шакллантиришга ва бошқаларнинг хизматига тақдим этишни илгари суради. Мўмин бу фаолиятларда бўлар экан, бажарадиган ҳар бир ишининг ибодат эканлигини билган ҳолда бутун шуури билан ишлашга ҳаракат қилади.

Инсон иқтисодий фаолиятларда бўлар экан йўлида сон-саноқсиз тўсиқ, ғовларга учраши мумкин. Шунинг учун тирикчилик учун мужодалада бўлиб, режалаштирган ишлари қийинчилик билан амалга оширган, сабр мусобақасини муваффақият билан тамомлаган, ҳаракатларини муваффақият билан тожлантирганлардир.

Тезлик ва бадбинлик билан қисқа вақтда муваффақиятга эришишга ҳаракат қилганлар, тадқиқотчилик-ривожлантириш фаолиятларида бўлмаганларга аксар ҳолларда муваффақиятсизликка маҳкумдирлар. Бугунги кунда “Осиё мамлакатлари”нинг муваффақиятида, муаззам ишлаб чиқаришларида асл унсурлардан бири ҳам уларнинг сокин, сабрли бўлишлари ва сабот ичида яшашларидир. Мусулмонларни бу борада қувватли тутадиган бир нечта сабаблар бордир. Сабаблардан бири сифатида шуни келтиришимиз мумкин. Яъни, Буюк Аллоҳ: “Иймон келтириб, яхши амалларни қилганлар – Биз ҳеч бир жонни тоқатидан ташқари нарсага таклиф қилмаймиз – ана ўшалар жаннат эгаларидир. Улар унда абадий қолурлар” (Аъроф, 42-оят) деди.

Мусулмон ишлаб чиқариш фаолияти давомида “бажара олармикинман?” деган тушунчадан бу оятдан оладиган илҳом билан қутулмоқда ва ўзига ишонч ҳосил қилмоқда. “Мусулмонларнинг ҳаётини қўлайлаштирмоқ ва уларга фойдали бўлмоғликнинг ҳам жаннатга киришига васила эканлиги”га ишончи билан яшамоқдалар. Натижада инсон дунёга ранжиган ҳолда эмас, балки кундан кунга кўпроқ ҳаракат қилган, ишлаб чиқарган, савдолашган, бўлишган, узлуксиз хаёл қилиш ва тасаввур билан яшаш ҳолига келган бир борлиққа айланади. У нафақат “homo-economicus” (иқтисод одами), балки айни пайтда ҳулқ, одат ва муносабатлари мувозанатли бўлган “махлуқларнинг энг буюк устуни”га айланади. 

Имом Бухорий халқаро маркази
Халқаро алоқалар бўлими ходими Соғдулла Примов

Add comment


Security code
Refresh

Бўлимлар
Кўп ўқилган
Имом Бухорий сабоқлари журнали
Янгиликлар
  • 1
  • 2
  • 3
Самарқанддаги қадимий масжиднинг 5 минг кишига мўлжалланган биноси қурилмоқда (фото)

Самарқанддаги қадимий масжиднинг 5 минг …

20-04-2018 Hits:57

Самарқанд шаҳрининг энг қадимий масжидларидан бири саналган “Хўжа Зудмурод” жомеъ масжидининг хонақоси ортида каттагина бўш жой бор эди. Batafsil...

Эронда халқаро мусобақа: вакилларимизнинг юзи ёруғ бўлсин

Эронда халқаро мусобақа: вакилларимизнин…

19-04-2018 Hits:31

Жорий йилнинг 19 апрель куни  Эрон Ислом Республикасининг Вақф ва хайрия ишлари ташкилоти томонидан ўтказиладиган 35-Халқаро Қуръони карим мусобақасида иштирок... Batafsil...

“Зиё” студияси диний-маърифий ҳаётдаги янгиликларни жамоатчиликка етказувчи асосий медиа тузилма бўлади

“Зиё” студияси диний-маърифий ҳаётдаги я…

19-04-2018 Hits:69

Маълумки, Тошкент ислом университетини ривожлантириш жамғармаси қошида 2000 йил июнь ойида “Зиё” студияси ташкил этилган бўлиб, студиянинг асосий вазифаси этиб, миллий... Batafsil...

Дин ишлари бўйича қўмита фаолияти такомиллаштирилди

Дин ишлари бўйича қўмита фаолияти такоми…

18-04-2018 Hits:45

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари буйича қўмита фаолиятини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисидаги Президент қарори (ПҚ–3668, 16.04.2018 й) қабул қилинди. Batafsil...

Ўзбекистон халқаро ислом академиясига ректор тайинланди

Ўзбекистон халқаро ислом академиясига ре…

18-04-2018 Hits:50

Нематула Ибрагимов Ҳукуматнинг 2018 йил 18 апрелдаги қарорига мувофиқ Ўзбекистон халқаро ислом академиясига ректор этиб тайинланди. Batafsil...

«Имом Бухорий» давлат мукофоти таъсис этилади

«Имом Бухорий» давлат мукофоти таъсис эт…

17-04-2018 Hits:82

Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев «Диний-маърифий соҳа фаолиятини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги фармонни имзолади. Batafsil...

Диний-маърифий соҳа фаолиятини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида

Диний-маърифий соҳа фаолиятини тубдан та…

17-04-2018 Hits:72

Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармони Кўп асрлик миллий ва диний қадриятларимизни асраб-авайлаш, дунё илм-фани ва маданияти ривожига улкан ҳисса қўшган аждодларимизнинг бебаҳо... Batafsil...

“Имом Термизий илмий меросининг ислом тамаддуни ривожидаги аҳамияти”ни ўрганган саудиялик тадқиқотчилар иштирокида семинар бўлиб ўтди

“Имом Термизий илмий меросининг ислом та…

16-04-2018 Hits:90

2018 йил 16 апрель куни Тошкент ислом университетида “Имом Термизий халкаро илмий-тадқиқот маркази” ва Саудия Арабистонининг “Информация ва араб-рус тадқиқотлари... Batafsil...

“Ислом дини – бағрикенглик дини” мавзусида давра суҳбати бўлиб ўтди

“Ислом дини – бағрикенглик дини” мавзуси…

16-04-2018 Hits:95

2018 йил 13 апрел куни Самарқанд Давлат архитектура-қурилиш институтида “Бухорий авлодлари”, “Марғиноний авлолари”, “Ислом цивилизацияси билимдони ” шиори остида “Ислом... Batafsil...

“Ўзбекистон диний маърифат ва қадриятлар юрти” мавзусида матбуот анжумани ташкил этилди

“Ўзбекистон диний маърифат ва қадриятлар…

14-04-2018 Hits:87

Ўзбекистон Республикаси мустақиллигининг илк кунлариданоқ ҳукуматимиз томонидан миллий ва диний қадриятларни тиклаш, улуғ аждодларимизнинг ёрқин хотираларини эъзозлаш, уларнинг илмий-маънавий меросларини... Batafsil...

Қоҳирада Қуръони каримнинг тарихий қўлёзмалари кўргазмага қўйилди

Қоҳирада Қуръони каримнинг тарихий қўлёз…

13-04-2018 Hits:95

Қоҳирадаги Ислом санъати музейида Қуръоннинг тарихий қўлёзма нусхалари, жумладан, энг кичик қўлёзмаларидан бири намойиш қилинмоқда. Ушбу қўлёзма нусхалар турли тарихий... Batafsil...

Самарқанд Ҳадис ва Калом илми мактабларида мусобақа ўтказилди

Самарқанд Ҳадис ва Калом илми мактаблари…

09-04-2018 Hits:149

2018 йилнинг  9-апрель куни Самарқанд Ҳадис ва Калом илми мактабларида буюк давлат арбоби ва саркарда Амир Темур таваллудининг  682 йиллиги... Batafsil...