Видеолавҳалар
Харита
Марказимиз китоблари
Фотогаллерия
Меҳмонлар

Mehmonlar

Яндекс.Метрика

Махлуқотларнинг энг буюк устуни

Category: Мақолалар
Created on 05 January 2018 Hits: 536

Ҳар бир жамиятнинг мақсади иқтисодий жиҳатдан кучли бўлиш ва ҳузур-ҳаловатли муҳитга эришишдир. Бу даражага етишмоқ эса фақат жамиятларни ташкил этган кишиларнинг якка мақсад ва ҳаракатлари билан мумкиндир. Чунки ҳаётнинг давоми учун Аллоҳнинг бизга қонун қилиб берган иш-ҳаракатда бўлишликдир.

Шу сабабдан коинотда мавжуд миллионларча жонзотларнинг ҳар бири ўз қамрови доирасида иш-ҳаракатда бўлади. Жонлиларнинг энг кичиги бўлмиш атомлар ва уларнинг ташкил этувчилари ўз ҳаракат орбиталарида буюк бир улуғлик билан ҳаракат ҳолидадир. Атомни ташкил этувчи бўлмиш электронлар ва протонлар ўз вазифаларини бажармай қўйишлари билан атомнинг мувозанати бузилади. Айни шаклда планеталар ўз орбиталари ва қуёшнинг атрофида айланмай қўйишлари билан Сомон йўлидаги муҳташам система бузилади. Инсоннинг биологик тузилишида асосий функцияларни ижро этган қалбнинг ҳаракатларига сабаб бўлган ҳаёт туради. Айни шаклда бозор иқтисодиётида, худдики велосипеднинг педалларини айлантирилиб туриши билан ҳаракатда тўғри кетгани каби айланма ҳаракат бўлмаса, иқтисод тўхтайди ва ҳаёт кечириш қийинлашиб қолади.

Инсон ҳаракатли борлиқдир. Доимо ҳаётийлигини ҳимоя қилган ҳолда ишласа, ҳузурга эришади. Ишламаган ва бекорчилик билан яшаган инсонларда пайти келиб руҳий бузуқликлар ва хасталикларга мубтало бўладилар. Бошқа томондан инсон қисқагина умри давомида ҳам дунёси учун, ҳам охирати учун ҳаракат қилмоқ мажбуриятидадир.

Инсон – соғинч ва хаёллари чексиз, қуввати чеклангандир. Инсоннинг бир қанча эҳтиёжлари бордир. Эҳтиёжни бартараф этувчи воситаларнинг мол бўла олишлари учун фойдали бўлмоғи лозимдир. Табиатда топилган моддаларнинг фойдали бўла олишлари эса фақатгина бартараф этилиши лозим бўлган эҳтиёжнинг жинсига кўра бир шаклда ёки устунлик кўрсата олишлари билангина мумкиндир. Натижада моддалардан фойдалана олишлик мақсади билан ишлаб чиқариш тушунчасига мавзу бўлмоқда.

У ҳолда ишлаб чиқаришни табиатдаги моддаларни мол ёки фойдали ҳолга келтира олиш учун қилинган бир фаолият шаклида белгилаб олиш мумкиндир. Бу таърифда диққат этилиши лозим бўлган жиҳат мол калимаси билан биргина моддий нарсалар ифода этилмагани ва бу тушунча ичида хизматларнинг ҳам мавжудлигидир. Зеро, инсонлар эҳтиёжларини фақатгина моддий моллар билангина эмас, балки бир пайтнинг ўзида хизмат номини олган ғайримоддий моллар билан ҳам қондирмоқдалар.

Демак, хизмат кўрсатмоқ учун қилинган ҳар фаолият ишлаб чиқариш бўлиб, юқоридаги таъриф ҳам моддий молларни ҳамда хизматларни биргаликда ўз ичига олмоқдадир. Масалан: уруғни тупроққа ташлаб, ундан буғдой етиштириш ёхуд бошоқдаги буғдойни ун ҳолига келтириш бир ишлаб чиқариш фаолияти бўлгани каби бир докторнинг, бир имомнинг, бир ўқитувчининг кўрсатган хизматлари ҳам ишлаб чиқаришдир.

Янада чуқур ва аниқроқ таъриф бериш билан бир модданинг буюм ҳолига келмоғи саноат, соҳибининг ўзгаришига тижорат, макон алмашинувига транспортировка дейилиб, умуман бир-бирига боғлиқ бўлмаган каби кўринган бу фаолиятларнинг ҳар бирининг жами ишлаб чиқаришдир.

Ишлаб чиқариш фаолиятининг мукаммал бир шаклда юриши учун ишлаб чиқариш факторларининг ижобий бир тарзда бирлашишлари зарурдир. Бу факторлар эса кўпгина иқтисодчиларнинг фикрига кўра табиат, меҳнат, сармоя ва ташаббусдир. Юқоридаги уч омил – тамал омил, ташаббус эса 19 асрнинг иқтисодчилари томонидан қабул этилган ёрдамчи омилдир. Бир мол ёки хизматни йўлга қўймоқ учун табиатдаги моддалардан фойдаланмоқ лозим бўлади. Айни шаклда бу аснода сарф этилган ақлий ва жисмоний меҳнат ҳам мутлақо керакдир.

Бу икки омилни ҳаракатга келтириш учун сарфланганига билим, нақд нарсаларга эса сармоя дейилмоқда. Умуман олганда қўлга киритилган маҳсулотлар бу учлик омилнинг бир орага келишидандир. Яъни, бир машинага соҳиб бўлишлик учун авваламбор ҳам моддага, уни қўлга киритиш учун эса сармояга, ишлата олишлик учун ҳам пулга эҳтиёж бордир.

Ислом дини инсонларни ҳаракат қилишга, уларни юксалиш уфқи ила безаган бир диндир. Бу динга мансуб кишилар ўзининг яшаб турган қобиғини йирта олмаган, ўз фасод доираларида тақдирига рози бўлган бечоралар каби эмасдирлар. Буюк Аллоҳ мусулмонларнинг ишбилармон бўлмоғликларини ташвиқ этмоқда: “У сизларга ерни бўйсундириб қўйган Зотдир. Бас, анинг ҳар турли жойларида юринг ва Унинг ризқидан енг ва қабрдан чиқиб бориш ҳам Унинг ҳузурига бўладир” (Мулк, 15).

Шубҳасизки, ер юзида юрмоқдан мақсад ғоясиз бир юравериш дегани эмасдир. Мўминнинг ҳар бир феълининг бир мақсади бўлгани каби, у “ўзига буйсундирилган” ҳар нарсани танишга, ундан фойдаланишга, уни шакллантиришга ва бошқаларнинг хизматига тақдим этишни илгари суради. Мўмин бу фаолиятларда бўлар экан, бажарадиган ҳар бир ишининг ибодат эканлигини билган ҳолда бутун шуури билан ишлашга ҳаракат қилади.

Инсон иқтисодий фаолиятларда бўлар экан йўлида сон-саноқсиз тўсиқ, ғовларга учраши мумкин. Шунинг учун тирикчилик учун мужодалада бўлиб, режалаштирган ишлари қийинчилик билан амалга оширган, сабр мусобақасини муваффақият билан тамомлаган, ҳаракатларини муваффақият билан тожлантирганлардир.

Тезлик ва бадбинлик билан қисқа вақтда муваффақиятга эришишга ҳаракат қилганлар, тадқиқотчилик-ривожлантириш фаолиятларида бўлмаганларга аксар ҳолларда муваффақиятсизликка маҳкумдирлар. Бугунги кунда “Осиё мамлакатлари”нинг муваффақиятида, муаззам ишлаб чиқаришларида асл унсурлардан бири ҳам уларнинг сокин, сабрли бўлишлари ва сабот ичида яшашларидир. Мусулмонларни бу борада қувватли тутадиган бир нечта сабаблар бордир. Сабаблардан бири сифатида шуни келтиришимиз мумкин. Яъни, Буюк Аллоҳ: “Иймон келтириб, яхши амалларни қилганлар – Биз ҳеч бир жонни тоқатидан ташқари нарсага таклиф қилмаймиз – ана ўшалар жаннат эгаларидир. Улар унда абадий қолурлар” (Аъроф, 42-оят) деди.

Мусулмон ишлаб чиқариш фаолияти давомида “бажара олармикинман?” деган тушунчадан бу оятдан оладиган илҳом билан қутулмоқда ва ўзига ишонч ҳосил қилмоқда. “Мусулмонларнинг ҳаётини қўлайлаштирмоқ ва уларга фойдали бўлмоғликнинг ҳам жаннатга киришига васила эканлиги”га ишончи билан яшамоқдалар. Натижада инсон дунёга ранжиган ҳолда эмас, балки кундан кунга кўпроқ ҳаракат қилган, ишлаб чиқарган, савдолашган, бўлишган, узлуксиз хаёл қилиш ва тасаввур билан яшаш ҳолига келган бир борлиққа айланади. У нафақат “homo-economicus” (иқтисод одами), балки айни пайтда ҳулқ, одат ва муносабатлари мувозанатли бўлган “махлуқларнинг энг буюк устуни”га айланади. 

Имом Бухорий халқаро маркази
Халқаро алоқалар бўлими ходими Соғдулла Примов

Add comment


Security code
Refresh

Бўлимлар
Кўп ўқилган
Имом Бухорий сабоқлари журнали
Янгиликлар
  • 1
  • 2
  • 3
Ҳиндистон ислом маркази директори: ҳамкорлик алоқалари юксак натижа беражак

Ҳиндистон ислом маркази директори: ҳамко…

17-07-2018 Hits:72

Жорий йилнинг 16 июль куни Ўзбекистон мусулмонлари идорасида Ҳиндистон ислом маданияти маркази директори Сиражуддин Қурайши билан учрашув бўлиб ўтди. Мартабали... Batafsil...

Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази директори ўринбосари Ш.Умаров бошчилигидаги Ўзбекистон делегацияси 1-10 июль кунлари ишчи ташриф билан Малайзияда бўлди

Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марк…

17-07-2018 Hits:63

Мамлакатимиз делегацияси аъзолари ташриф доирасида II "Қўлёзмалар ва тарихий ҳужжатлар" халқаро конференциясида иштирок этди.  Batafsil...

Ҳиндистон Ислом Маданияти маркази раҳбари Имом Бухорий халқаро илмий тадқиқот марказига ташриф буюрди.

Ҳиндистон Ислом Маданияти маркази раҳбар…

16-07-2018 Hits:85

15 июлъ куни Ҳиндистон Ислом Маданияти маркази раҳбари Cиражуддин Қуреший Имом Бухорий мажмуасига ташриф буюрди. Меҳмонни Имом Бухорий халқаро илмий‑тадқиқот... Batafsil...

Индонезия бош имоми: ҳар куни бешта ОАВга Ўзбекистон ҳақида гапираман

Индонезия бош имоми: ҳар куни бешта ОАВг…

13-07-2018 Hits:112

Аввалроқ, Ўзбекистон мусулмонлари идораси ходимлари ҳам бўлган Ўзбекистон делегацияси Индонезияда сафарда эканликлари ҳақида хабар берган эдик. Batafsil...

ЎЗБЕКИСТОННИНГ ИСЛОМ ОЛАМИ УЧУН МУҲИМ ЛОЙИҲАЛАРИДА ИСЛОМ ТАРАҚҚИЁТИ БАНКИНИНГ ИШТИРОКИ САЛМОҚЛИ БЎЛАДИ

ЎЗБЕКИСТОННИНГ ИСЛОМ ОЛАМИ УЧУН МУҲИМ ЛО…

11-07-2018 Hits:93

2018 йилнинг 6 июль куни Ислом тараққиёти банки президентининг илмий тадқиқотлар, технология ва инновациялар бўйичабош маслаҳатчиси Доктор Хаят Сулейман Синди... Batafsil...

Малайзиядаги музей ва кутубхоналарда мовароуннаҳрлик алломаларнинг қўлёзма асарлари сақланмоқда

Малайзиядаги музей ва кутубхоналарда мов…

11-07-2018 Hits:122

Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази вакилларининг Малайзия давлатига бўлган илмий сафари доирасида кўплаб юртимиздан етишиб чиққан алломаларнинг илмий меросига оид... Batafsil...

ИБХИТМ вакиллари Малайзия Миллий университети қошидаги “Ислом цивилизацияси институти”  ва  “Малайзия исломни англаш институти”  масъуллари билан учрашди

ИБХИТМ вакиллари Малайзия Миллий универс…

10-07-2018 Hits:113

ИБХИТМ вакиллари Малайзия Миллий университети қошидаги “Ислом цивилизацияси институти” директори проф. Дато доктор Моҳд Юсуф Усмон  ва  “Малайзия исломни англаш... Batafsil...

ЎЗБЕКИСТОН ТЕЗ ОРАДА ЯНА ИСЛОМ ИЛМЛАРИ ЎЧОҒИГА АЙЛАНАДИ

ЎЗБЕКИСТОН ТЕЗ ОРАДА ЯНА ИСЛОМ ИЛМЛАРИ Ў…

06-07-2018 Hits:160

Аввал хабар қилганимиздек, муҳтарам юртбошимиз Ш.Мирзиёев қарори билан таъсис этилган Имом Бухорий халқаро илмий тадқиқот маркази ҳамда Ўзбекистон халқаро ислом... Batafsil...

Шавкат Мирзиёев Остона шаҳрига келди

Шавкат Мирзиёев Остона шаҳрига келди

06-07-2018 Hits:113

  Президент Шавкат Мирзиёев Қозоғистон Президенти Нурсултон Назарбоевнинг таклифига биноан 6 июль куни Остонага ташриф буюрди. Давлатимиз раҳбарини Қозоғистон Республикаси Бош вазирининг... Batafsil...

Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази билан Саудиядаги “Сунна ва турос ан-набавий маркази” ўртасида илмий-тадқиқот ва қўлёзмаларни ўрганиш бўйича ҳамкорлик ишлари йўлга қўйилди

Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот марк…

06-07-2018 Hits:142

Жорий йилнинг 1–5 июлъ кунларида Малайзия Республикасида бўлиб ўтган “Қўлёзмалар ва тарихий ҳужжатларга бағишланган иккинчи халқаро конференция” ва “Қўлёзмаларни ўрганиш усуллари”... Batafsil...

10-Халқаро таҳқиқ ва Усмонли турк танқид нашр курсларида ўқиш давом этмоқда

10-Халқаро таҳқиқ ва Усмонли турк танқид…

05-07-2018 Hits:130

2018 йил 26 июнь куни Туркиянинг Истанбул шаҳри Ислом тадқиқот маркази (ИСАМ)да 10 Халқаро таҳқиқ курси ва Усмонли туркий танқидий... Batafsil...

ТИИ Махсус сиртқи бўлимига 2018-2019 ўқув йили учун кириш имтиҳонлари бошланди

ТИИ Махсус сиртқи бўлимига 2018-2019 ўқу…

05-07-2018 Hits:130

Бугун, 5 июль куни Имом Бухорий номидаги Тошкент Ислом институти Махсус сиртқи бўлимига 2018-2019 ўқув йили учун кириш имтиҳонларининг биринчи... Batafsil...